Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania i leczenia chorób zwyrodnieniowych narządu ruchu a w szczególności kręgosłupa jest profilaktyka i ergonomia pracy. Od tego w jaki sposób utrzymujemy naszą sylwetkę i pstawę ciała podczas siedzenia, prowadzenia samochodu, stania, chodzenia, schylania i pracy, zależy jak bardzo narażamy nasz narząd ruchu na przeciążenia, które to po jakimś czasie ujawniają sie w charakterze bólów kręgosłupa, stawów biodrowych czy kolanowych. Na wstępie kilka słów o anatomi i biomechanice, a następnie kilka wskazówek co do ergonomi posturalnej i ćwiczeń poprtawiających stabilność i funkcję układu ruchu.
Prawidłowa postawa ciała to takie ułożenie poszczególnych jego elementów, które zapewnia optymalną stabilność przy minimalnym wysiłku mięśniowym i nakładzie energetycznym oraz stwarza optymalne warunki ułożenie narządów wewnętrznych. Środek ciężkościc, który znajduje się ok. 2cm do przodu od drugiego kręgu krzyżowego, powinien rzutować na czworobok podparcia utworzony przez zewnętrzne kontury stóp.
Oglądając sylwetkę z boku – w płaszczyźnie strzałkowej – można ocenić wygięcia kręgosłupa: dwa do przodu – lordoza szyjna i lędźwiowa; dwa do tyłu – kifoza piersiowa i krzyżowa. Gdy przeprowadzimy oś pionową przez środek ciała, powinna ona przechodzić przez: otwór słuchowy, środek stawu barkowego, do przodu od trzonów kręgów piersiowych, nieco do tyłu od stawu biodrowego, do przodu od stawu kolanowego i skokowego.
Oglądając sylwetkę z przodu i z tyłu – w płaszczyźnie czołowej – zwracamy uwagę na symetrię ciała: ułożenie lopatek, kątów ramienno tlowiowych, pośladków kolan, stóp.

Podstawowe wady postawy to:
• plecy okrągłe – zwany zespołem górnego skrzyżowania – gdy jest nadmierna kifoza piersiowa z łopatkami zrotowanymi wewnętrznie i pochylonymi do przodu, glową wysuniętą do przodu. Jest to następstwo dysbalansu mięśniowego. Jedne mięśnie są zbyt napięte i skrócone ( mięśnie piersiowe, mostkowo-oboiczykowo-sutkowy, górna część mięśnia czworobocznego i dźwigacz łopatki ), drugie osłabione i wydłużone ( głębokie zginacze odcinka szyjnego, dolna część mięśnia czworobocznego, równoległoboczne ),

• plecy wklęsłe – zwany zespołem dolnego skrzyżowania – nadmierna lordoza lędźwiowa z uwydatnionymi pośladkami i wystającym brzuchem. Mięśnie zbyt napięte i skrócone to prostownik grzbietu odcinka lędźwiowego, biodrowo-lędźwiowy, prosty uda. Mięśnie osłabione i wydłużone to prosty i skośne brzucha, pośladkowe i kulszowo-goleniowe,

• slack posture – postawa niedbała – miednica przesunięta do przodu, wyprost stawów biodrowych, klatka piersiowa przesunięta do tylu z nadmierną kifozą piersiową i następczą hiperlordozą lędźwiową,
• plecy płaskie – postawa ciała bez wyraźnie zaznaczonych krzywizn kręgosłupa.

Wypadnięcie dysku – przepuklina jądra miażdżystego – dyskopatia.
Największe obciążenie na krążki międzykręgowe występuje podczas siedzenia i nieprawidłowego dźwigania. Są to czynności w czasie których kręgosłup znajduje się w zgieciu, przez to zwiększa się ciśnienie działające na krążek międzykręgowy, powodując wypychanie jego zawartości – jądra miażdżystego do tyłu, w kierunku rdzenia kręgowego i korzeni nerwowych.

 

 

Krążek zbudowany jest z dwóch części: jądra miażdżystego – galaretowata struktura, i pierścienia włóknistego, który otacza jądro. Aby doszło do całkowitej przepukliny jądra miażdżystego uszkodzeniu musi ulec pierścień. Nie dzieje się to na szczęście od razu. Początkowo pierścień ulega naderwaniu, wybrzusza się, uciskając na struktury nerwowe, dając początkowe objawy. Jest to stan jeszcze odwracalny, a poprawę uzyskać możemy dzięki poprawie naszych nawyków postawy, stabilizacji centralnej i prostych ćwiczeń ukierunkowanych na odprowadzenie zawartości krążka na swoje miejsce.

Wyróżniono kilka faz tworzenia się przepukliny krążka międzykręgowego:
• protruzja – pierścień włóknisty jest jeszcze cały ale już naderwany,
• ekstruzja – pierścień włóknisty pęka,
• sekwestracja – zawartość krążka wylewa się do rdzenia kręgowego.

  

 

 

W zależności od wielkości przepukliny różne są też objawy. Początkowo ból jest umiejscowiony centralnie na kręgosłupie a w miarę postępu procesu ból schodzi na pośladek, udo, goleń i może sięgać stopy. Analogicznie w odcinku szyjnym ból będzie promieniował do barku, ramienia, przedramienia, ręki.

   

Ból może być symetryczny lub promieniować bardziej na jedną stronę . Gdy przepuklina jest duża , manifestuje się to deformacją tułowia. Najczęściej barki są przesunięte w stroę przeciwą do bólu.

Radzenie sobie z bólem kręgosłupa powinno się zacząć od skorygowania postawy, wyrobienia nawyku zdrowego dźwigania. Siedząc unikamy postawy zgarbionej z głową wysuniętą do przodu. Musimy tak dostosować stanowisko pracy aby monitor znajdował się na wysokości oczu, klawiatura w taki sposób aby nie utzrymywać nadgarstków w przeproście, kręgosłup lęźwiowy z zachowaną lordozą czyli miednica głęboko wsunięta w siedzenie, profilowane oparcie, lub z podpórką lędźwiową.

 

 

Ćwicząc kierujemy się podstawową zasadą. Ból podczas ćwiczenie nie może peryferalizować się – rozprzestrzeniać na obwód. Na przykład przy ruchu wyprostu bół nie może schodzić niżej na kończynę dolną. Może natomiast i tego oczekujemy wycofywać się do góry. Ból kręgosłupa może się nawet przejściowo nasilić.
Najczęściej odprowadzić przepuklinę pomagają przeprosty. Ćwiczymy w seriach po 15 powtórzeń. W czasie zaostrzeń nawet co godzinę, a nawet i częściej. Profilaktycznie wystarczy jak będziemy po prostu świadomi że te pozycje i nawyki zmniejszają ryzko problemów z kręgosłupem.
W przypadku deformacji tułowia i bólu prmieniującego do jednej ze stopy może zajść potrzeba aby na początku ćwiczyć przesów boczny tułowia. Trzeba ustabilizować kręgosłu  z jedne strony na klatce piersiowej, a z drugiej na miednicy i przesunąć biodra najczęściej w stronę przeciwną do bólu.
  

 

  

 

Przede wszystkim musimy zadbać o odpowiednią elastyczność mięśni. W górnej części ciała, w tkz. górnym kwadrancie są to mięśnie piersiowe, mostkowo-oboiczykowo-sutkowy, górna część mięśnia czworobocznego i dźwigacz łopatki. W dolnym kwadrancie : prostownik grzbietu odcinka lędźwiowego, biodrowo-lędźwiowy, prosty uda, grupa kulszowo-goleniowa (mięśnie tylne uda).

Aby wzmocnić kręgosłup musimy poćwiczyć mięśnie. Bardzo ważny jest układ mięśni tworzących tłocznię brzuszną, tkz. stabilizacja centralna – core : przepona, mięśnie brzucha ( szczególnie mięsień poprzeczny i skośne), dna miednicy i głębokie mięśnie  przykręgosłupowe.

Zmiany zwyrodnieniowe i stenoza kręgosłupa.
Kręgi otaczają kanał kręgowy,od którego przez otwory międzykręgowe wychodzą korzenie nerwowe.

Gdy zginamy kręgosłup średnica kanału kręgowego i otworów międzykręgowych zwiększa się. Im większy wyprost, tym mniejsza średnica.

  

Z wiekiem kręgosłuip ulega zwyrodnieniu. Krążki międzykręgowe tracą wodę, stają się cieńsze, na skutek tego obniżają się przestrzenie międzykręgowe, kręgosłup zaczyna tracić stabilność. Aby ją utrzymać tworzą się wyrośla kostne na trzonach kręgów i w okolicach otworów międzykręgowych. Mogą one zawężać kanał kręgowy i otwory międzykręgowe. Ból pojawia się przy chodzeniu. Uczucie zmęczonych nóg. Chromanie neurogenne.

Gdy zmiany są zaawansowane kanał kręgowy lub otwór międzykręgowy może być tak zwężony, że będzie uciskać na rdzen kręgowy lub korzeń nerwowy. Wtedy wyprost kręgosłupa będzie jeszcze bardziej zaostrzał objawy.

W przypadku ostrej stenozy ulgę może przynieść pozycja rozszerzająca kanał i otwory międzykręgowe. Będzie to pozycja zgięcia. Pomocna może wtedy być pozycja krzeselokowa.

BIBLIOGRAFIA:
1. Artu Dziak „Bóle i dysfunkcje kręgosłupa”.
2. C. Richardson, P. Hodges, J. Hides „ Kinezyterapia w stabilizacji kompleksu lędźwiowo-miedniczego”.
3. Cyriax „Medycyna ortopedyczna”
4. R. McKenzie, S. May „ Kręgosłup lędźwiowy. Mechaniczne diagnozowanie i terapia. Tom I i II”.
5. R. McKenzie, S. May „ Kręgosłup szyjny i piersiowy. Mechaniczne diagnozowanie i terapia. Tom I i II”.
6. C. Kisner, L, Colby „Therapeutic Exercise”.
7. The health back institute presents „Lose the back pain”.
8. S. Barker „The Alexander technique”.
9. Steven De Coninck „ Orthopaedic medicine Cyriax”
10. Kelly Starrett ” Bądź sprawny jak lampart”.